Kürt Alfabesi

Kürt Alfabesi Tarihçesi, Kürt Alfabesi Kaç Harf? Kürt Alfabesi Harfleri Hangileridir? Kürtçe Dersleri Konu Anlatımı

Kürt Alfabesi

Latin alfabesi ilk kez 1932 yılında Kürtçenin fonetik yapısına uyarlanarak “Hawar” dergisinde denenmiştir. Kürtçe alfabede otuz bir harf vardır; yirmi üçü sessiz, sekizi seslidir.

Büyük harfler:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Küçük harfler:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Sesli Harfler:
Bu harflerden beşi uzun, üçü kısadır.

Uzun ünlüler: a, ê, î, o, û
al (bayrak), aştî (barış) Türkçe’deki “a” harfi gibi ama daha uzun okunur.
êl (aşiret ), dê (anne) Bu harf Türkçe’de yoktur, Türkçe’deki “e” ile “ı” sesleri arası bir sese yakındır.
îro (bugün), bîr (kuyu) Türkçe’deki “i” sesinden yarım ses daha uzundur.
gog (top), sor (kırmızı Türkçe’deki “o” sesinden daha uzun okunur.
dûr (uzak), kûr (derin ) Türkçe’deki “u” sesinden daha uzun okunur.

Kısa ünlüler: e, i , u
derî (kapı ), were (gel) Türkçe’deki “e” sesi gibi okunur.
hin (bazı ), şil (ıslak) Türkçe’deki “i” sesi gibi okunur.
gund (köy ), gul (gül) Bu ses Türkçe’de yoktur, İngilizce’deki “w” ile Türkçe’deki “i” sesinin beraber okunuşuna benzer bir ses verir (w + i ).

Sessiz harfler:
b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z

baş (iyi), baran (yağmur)
ciwan (genç), cûn (gri)
çend (kaç ), çar (dört)
deng (ses ), dar (ağaç)
fen (hile ), fedî (utanç)
germ (sıcak), gef (tehdit)
har (kudurmuş), hişk (sert)
jar (fakir ), ajal (hayvan)
kar (iş), kevir (taş)
lat (kaya), ling (ayak)
mar (yılan), masî (balık)
nan (ekmek), newal (vadi)
pirs (soru), perav (kıyı)
qenc (iyi), qerf (espri) Türkçe’deki kalın “k” sesi gibi okunur.
rast (doğru), reş (siyah)
sar (soğuk), serok (lider)
şûr (kılıç), şane (hücre)
tax (mahalle), tevger (hareket)
vîn (irade), heval (arkadaş Türkçe’deki “v” sesi gibi okunur.
welat (vatan), weke (gibi) Türkçe’de bu ses yoktur. İngilizcedeki “w” (why, with) sesi gibi okunur.
xanî (ev), xelat (ödül) Türkçe’de bu ses yoktur, Almanca’daki “ch” (Erich, Munich) sesi gibi okunur.
yar (sevgili), yek (bir)
ziman (dil), zindî (canlı)

Kürtçe fonetiğe ilişkin bazı temel bilgiler:
Diftong/Pevdeng:
Kürtçe’de “x” sesinden sonra “w” sesi geldiğinde birbirine etki eder ve her iki ses birbirine karışarak yeni bir ses meydana gelir. Buna diftong denir; Fransızca’da da diftong olduğundan bu kelime Fransızcadır ve oradan alınmıştır. Kürtçe’de ise “pevdeng”, bileşik ses demektir.
Xwedê (Allah), xwe (kendi), xwarin (yemek)

Kürtçe’de “y” harfinden önce “î” harfi gelmez; “î” harfiyle biten bir kelime sesli ile başlayan bir harf aldığı zaman ve araya kaynaştırma harfi “y” girdiği zaman “î” harfi kısalır ve “i” ya dönüşür. Çünkü “î” harfi zaten uzun bir seslidir. (Türkçe’deki “i” den daha da uzundur), “y” harfi de yarım sesli olduğu için “y” harfi “î” harfini asimile eder ve böylece kısalarak “i” harfine dönüşür.
Hevaltî (arkadaşlık ) Hevaltiya me (bizim arkadaşlığımız )
Derî (kapı ) Deriyê vekirî (açık kapı )

Kaynaştırma Harfleri/Tîpên Kelijînê:
Üç kaynaştırma harfi vardır; bunlar “h, w ve y” dir. En çok kullanılan “y” sessizidir. Bu harfler aynı zamanda yarım sesli (semi vowel) kabul edilirler. İki seslinin arasına girerek köprü görevi görürler.
nexweşî (hastalık) nexweşiya wî (onun hastalığı)
mase (masa) maseya textor (doktorun masası)

Vurgu/Derbandin:
Cümlede vurgu Türkçe’deki gibi, vurgulanmak istenen sözcüğün yüklemden önce getirilmesiyle yapılır.
Min do li sûkê nan xwar. (Ben dün çarpıda yemek yedim.)
Min do nan li sûkê xwar. (Ben dün yemeği çarpıda yedim.)
Min nan li sûkê do xwar. (Ben yemeği çarpıda dün yedim.)
Li sûkê do nan min xwar. (Dün çarpıda yemeği ben yedim.)

Hece Sayısı/Hejmara Kîteyan:
Heceler, en az bir en çok beş harften oluşur. Dört ve beş harften oluşanlar çok azdır.
Tek harften oluşabilir: a-gir (ateş), e-vîn (aşk)
İki harften oluşabilir: tu (sen), ew (o), em (biz)
Üç harften oluşabilir: bar (yük), zer (sarı), kar (iş)
Dört ya da beş harften oluşabilir : stêrk (yıldız), stran (türkü), strî (diken)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir